Trường Giang thẳng thắn nhắc nhở đàn em cách đối diện với ồn ào
Ngô Hồng Quang cho biết, Rạng đông là một album ghi lại những cảm xúc riêng biệt của anh sau nhiều lần đi điền dã tới những vùng đất mới lạ nhưng vô cùng quen thuộc của Việt Nam, từ Đông qua Tây Bắc và kéo dài tới vùng duyên hải Nam Trung bộ.Tesla giảm giá bán xe điện trên toàn cầu
Một trong những cách thoát hiểm đơn giản, nhanh chóng khi ô tô gặp sự cố là phá kính để thoát khỏi xe. Thông thường, trên ô tô có hai loại kính, gồm kính cường lực và kính nhiều lớp. Việc xác định đúng loại kính phù hợp, dễ bị vỡ vụn khi tác dụng lực từ búa phá kính sẽ giúp rút ngắn thời gian thoát khỏi xe.
Núi rác trước cổng trường
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.
Mạng xã hội mới đây lan truyền một đoạn video ghi lại tình huống giao thông gây bức xúc; khi một tài xế lái ô tô con mang biển số xanh nhưng lại xem thường luật, bất chấp nguy hiểm; cố tình lái xe vượt đèn đỏ trên phố, suýt dẫn đến tai nạn.Vụ việc được xác định xảy ra vào gần 10 giờ ngày 24.1.2025 trên đường Láng, đoạn qua địa bàn phường Trung Hòa, quận Đống Đa, TP.Hà Nội.Theo hình ảnh trích xuất từ camera hành trình gắn trên một ô tô cùng lưu thông, thời điểm nói trên, ô tô này đang dừng chờ đèn đỏ tại ngã tư Láng - Lê Văn Lương. Lúc này, từ phía sau bất ngờ xuất hiện một xe ô tô con màu đen hiệu Toyota, mang biển kiểm soát 89A-001.30 nền xanh, đang cố tăng ga để vượt lên. Thậm chí ô tô này sau đó còn vượt luôn đèn đỏ để băng qua giao lộ.Đáng nói, thời điểm này đèn tín hiệu vừa chuyển, các xe ở hướng cắt ngang đang tăng tốc; tuy nhiên tài xế xe Toyota biển xanh vẫn bất chấp nguy hiểm, cố tình phóng qua ngã tư. Tình huống suýt dẫn đến va chạm với các xe máy, khiến nhiều người chứng kiến không khỏi bức xúc.Trên mạng xã hội, đoạn video ghi lại tình huống giao thông nói trên sau khi được đăng tải trên các diễn đàn, hội nhóm mạng xã hội đã nhanh chóng lan truyền, thu hút sự chú ý từ đông đảo cư dân mạng. Đa phần người xem đều tỏ ra hết sức bất bình trước hành vi lái xe tham gia giao thông bất chấp luật, xem thường mạng sống người khác của tài xế ô tô.Bên cạnh đó, không ít cư dân mạng cũng lên tiếng yêu cầu cơ quan chức năng cần nhanh chóng vào cuộc, xác minh và xử phạt nghiêm trường hợp vi phạm.Lái ô tô vượt đèn đỏ xử phạt ra sao?Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định:Phạt tiền từ 18 - 20 triệu đồng đối với người điều khiển xe ô tô không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông (Điểm b Khoản 9 Điều 6). Bên cạnh đó, người vi phạm còn bị trừ 4 điểm Giấy phép lái xe.Trường hợp vi phạm dẫn đến tai nạn giao thông, tài xế bị phạt từ 20 - 22 triệu đồng (Điểm b Khoản 10 Điều 6).
Nới thêm thời gian cấp sổ đỏ cho đất không giấy tờ
"Anh, cùng Pháp và có thể một hay hai nước khác, sẽ làm việc với Ukraine về kế hoạch dừng chiến sự và chúng tôi sẽ thảo luận kế hoạch đó với Mỹ", Thủ tướng Starmer nói ngày 2.3, theo AFP."Anh và Pháp là những nước đi trước hết trong việc suy nghĩ về chuyện này và đó là lý do Tổng thống (Pháp Emmanuel) Macron và tôi đang làm việc về kế hoạch này, sau đó sẽ thảo luận với Mỹ", ông Starmer nói.Thủ tướng Anh cho rằng không ai muốn thấy cảnh tượng hai nhà lãnh đạo Mỹ và Ukraine mâu thuẫn tại Nhà Trắng và tin chắc rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn hòa bình lâu dài cho Ukraine.Ông Starmer đã đóng vai trò cầu nối cho mối quan hệ giữa Mỹ và Ukraine cũng như Mỹ và châu Âu. Ông đã có chuyến thăm Nhà Trắng ngay trước khi chuyến đi sóng gió của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.Ngày 2.3, ông Starmer sẽ đón tiếp 14 nhà lãnh đạo NATO và các đại diện EU tại London để tìm giải pháp cho Ukraine. Theo ông, hòa bình lâu dài đòi hỏi Ukraine phải có năng lực chiến đấu mạnh mẽ nếu cần, phải ở vị thế mạnh trên bàn đàm phán, phải có các đảm bảo an ninh với sự ủng hộ từ Mỹ.Thủ tướng Starmer cho hay sẽ bàn bạc với Tổng thống Macron về một đường ranh giới giữa Ukraine và Nga, nhưng kế hoạch cần sự hợp tác về quân sự của Mỹ."Nghĩa là sẽ có một đường ranh giới được thống nhất trong điều khoản thỏa thuận và đường đó sẽ được bảo vệ. Chúng tôi (ông Starmer và ông Trump) đã thảo luận kỹ về việc này hôm thứ năm (27.2) bởi bạn không thể có thỏa thuận rồi mọi thứ sụp đổ", Thủ tướng Anh cho biết.Nhà lãnh đạo tuyên bố sẵn sàng đưa binh sĩ Anh đến bảo vệ thỏa thuận hòa bình tại Ukraine nhưng sẽ không an toàn nếu thiếu sự hỗ trợ liên lạc, hậu cần và trên không từ Mỹ.Cùng ngày, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk bày tỏ sự ủng hộ đối với kế hoạch của Thủ tướng Ý Giorgia Meloni về việc tổ chức một hội nghị thượng đỉnh Mỹ-châu Âu để thảo luận về kế hoạch hòa bình cho Ukraine.